Διεμερίσθησαν τα ιμάτιά μου εις εαυτούς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον. Ψαλμοί 22.18

ElGreco_disrobing

Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου 1916-1923 και ειδικά το κομμάτι που σχετίζεται με τις περιουσίες που καρπώθηκαν οι τουρκικές αρχές και ελίτ είναι το θέμα στις παρακάτω μαρτυρίες. Επίσης παρουσιάζεται ο οικονομικός πνιγμός των Ποντίων σαν μέσο πίεσης για την -με κάθε τρόπο- απομάκρυνσή τους. Είναι μια ανάγνωση στον 2ο και 3ο τόμο της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού του καθηγητή κ.Κωνσταντίνου Φωτιάδη (από τους τόμους που έκδωσε το Ελληνικό κοινοβούλιο), με αναφορές σε ελληνικές και ξένες πηγές.

Τα γεγονότα που παρουσιάζονται έχουν να κάνουν κυρίως με την ακίνητη περιουσία που ερχόταν στην κατοχή των Τουρκικών αρχών με ποικίλους τρόπους:

α) Οι Έλληνες κάτοικοι διώχνονταν από τις εστίες τους και εξορίζονταν υποχρεωτικά (με στρατιωτική ακολουθία) στο εσωτερικό της χώρας σε πολύμηνες πορείες εκατοντάδων χιλιομέτρων. Μόλις οι κάτοικοι έφευγαν, οι εστίες τους κατάσχονταν ή δημεύονταν.

β) Σε διάφορες περιπτώσεις οι Έλληνες είχαν μία διορία 2-3 ημερών πριν την υποχρεωτική εξορία για την πώληση της κινητής και ακίνητης περιουσίας τους. Η ασφυκτική πίεση του χρόνου διαμόρφωνε τιμές αναντίστοιχες της αντικειμενικής τους αξίας.

γ) Σε χρονικές περιόδους που η τρομοκρατία ήταν μεγαλύτερη οι περιουσίες κατάσχονταν και δημεύονταν χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις.

δ) Σε χρονικές περιόδους τρομοκρατίας όπου οι Έλληνες Πόντιοι έφευγαν από τις εστίες τους προς τα βουνά, ή κατέφευγαν σε μοναστήρια και εκκλησίες. Τότε τα σπίτια και οι περιουσίες τους θεωρούνταν εγκαταλελειμμένα και διαμοιράζονταν.

Τα παραπάνω έχουν κοινή συνισταμένη την ύπαρξη οργανωμένου σχεδίου από τις Τουρκικές αρχές (η πείρα της Αρμένικης γενοκτονίας του 1915 βοήθησε στην περίοδο 1916-1923). Και είναι η ύπαρξη οργανωμένου σχεδίου πίσω από τα γεγονότα (και όχι απλώς τα γεγονότα) που τεκμηριώνει την κατηγορία της Γενοκτονίας, όπως προβλέπει ο ορισμός του ΟΗΕ. Τη γενοκτονία Ποντιακού Ελληνισμού που όπως πολλές φορές ακούσαμε τον καθηγητή κ.Φωτιάδη: δεν ζητάει οικονομικές αποζημιώσεις, δεν βλέπει σε εδαφικές προσκτήσεις, παρά μόνο περιμένει σαν ύστατη ηθική δικαίωση την αναγνώριση της Γενοκτονίας.

28.8.1916
“Την 15ην Απριλίου οι κάτοικοι των 16 χωρίων της περιοχής Βαζελώνος, περιφερείας Τραπεζούντος, άπαντες Έλληνες, λαβόντες διαταγήν των τουρκικών στρατιωτικών αρχών να φύγωσιν εις το εσωτερικόν της Αργυρουπόλεως και φοβηθέντες μη εμμελλον καθ’ οδόν να σφαγώσιν, καθ’ ον τρόπον είδον σφαγέντας τους Αρμενίου, εγκατέλειπον τας κατοικίας των και εισήλθον εις τα δάση, ελπίζοντες να σωθώσι εκ ταχείας προελάσεως του ρωσικού στρατού. Εκ τούτων εις 6.000 ανερχομένων, 650 κατέφυγον εις την μονήν Βαζελώνος, εις ην προϋπήρχον και άλλοι 1.500 εκ Τραπεζούντος πρόσφυγες, 1.200 εισήλθον εις εν μέγα σπήλαιον του χωρίου “Κουνάκα” και οι λοιποί διεσκορπίσθησαν εις τα ανά δάση σπήλαια και τας διαφόρους κρύπτας. Άπασαι αι οικίαι των χωρίων τούτων ελεηλατήθησαν και αι περιουσίαι διαρπάγησαν υπό του τουρκικού στρατού.

Α.Υ.Ε., Κ.Υ. 1917, Β (35, 38,45,59), Έκθεσις περί της θέσεως του ελληνισμού της Τραπεζούντος και της περιφερείας αυτής κατά τους τελευταίους μήνας της Τουρκοκρατίας υπό αρχιμανδρίτου Παναρέτου Βαζελιώτου, Πετρούπολη (28.8.1916) Α.Υ.Ε. Κ.Υ., 1917, αρ.πρωτ. 9067, Πετρούπολη (30.8.1916).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ 32-33.

14.9.1916
Ο (γερμανός πρόξενος) 
Berger γράφει προς το Υπ.Εξωτερικών. στο Βερολίνο: “Οι επιθέσεις κατά της ζωής και της περιουσίας που παρατηρήθηκαν στη μεταφορά των Αρμενίων θα επαναληφθούν. Οι ξεριζωμένοι θα πεθάνουν κατά χιλιάδες από τις αρρώστιες, την πείνα και τις κακουχίες. [...] Οι επιζήσαντες θα φτώχαιναν κι έτσι το εμπόριο θα κατέληγε στα χέρια εκείνων που θα ήταν χειρότεροι για τους μωαμεθανούς από ό,τι οι ντόπιοι.” Και ο καθηγητής κος Φωτιάδης γράφει ότι το ίδιο έγγραφο τονίζει επίσης πώς: “Στους μουσουλμανικούς κύκλους που πλούτισαν από την εξορία των Αρμενίων, γίνονταν προσπάθειες εξορίας όλων των Ελλήνων, ώστε να τους δοθεί και πάλι η ευκαιρία να πλουτίσουν ανάλογα απομακρύνοντας το ελληνικό στοιχείο από τις εστίες του”.

Bonn PAA Turkei Nr. 168, Bd., f. Bd16, Nr. 586, A.2842, Θεραπειά (27.9.1916), και συνημμένο, Nr. 86 Σαμψούντα (14.9.1916)
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ 35.

1.9.1916.
Ο γερμανός πρόξενος Schulenburg αναφέρει: “Λίγο αργότερα με επισκέφθηκε ο μητροπολίτης ξανά και μου εξήγησε ότι έλαβε συγκεκριμένη πληροφορία ότι οι ΄Ελληνες όλων των παραλίων της Μαύρης Θάλασσας, από την είσοδο του Βοσπόρου ως την Ινέπολη, στάλθηκαν στο εσωτερικό της χώρας. Δεν είχε καμία αμφιβολία ότι η ίδια μοίρα απειλούσε τους Έλληνες της Σαμψούντας. Ο μητροπολίτης ήταν πολύ συγχυσμένος και μου είπε ότι οι Έλληνες ήταν προετοιμασμένοι να χάσουν τις περιουσίες τους. Όμως το θέμα ήταν πολύ πιο σοβαρό διότι μία εκτόπιση, όπως των Αρμενίων, σήμαινε για τους περισσότερους Έλληνες την απώλεια της ζωής τους. Θα έπρεπε τουλάχιστον να επιτραπεί στους Έλληνες να μετοικίσουν στην Ρουμανία αφού προηγουμένως παραιτηθούν από τις περιουσίες τους. Σε περίπτωση πραγματοποίησης της εκτόπισης, οι Έλληνες θα ήταν υποχρεωμένοι τότε να αγωνισθούν για τα ύψιστα αγαθά τους με ή χωρίς όπλα.” 

Bonn PAA Turkei Nr. 168, Bd. 16, Nr. 1,A27499, Τρίπολη (1.9.1916)
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 43.

15.6.1916
Ο A.Del Torre που εκτελούσε προσωρινά χρέη υποπροξένου της Αυστρίας στην Αμισό (Σαμψούντα) σε αναφορά του στις 15 Ιουνίου 1916 στον γενικό πρόξενο της Αυστρίας στην Τραπεζούντα αναφέρει ότι οι τουρκικές αρχές συμπεριφέρονται απάνθρωπα στους χριστιανούς κατοίκους των χωριών. Ο φτωχός χριστιανικός πληθυσμός της υπαίθρου έπρεπε να συντηρεί ολοκληρωτικά τους χωροφύλακες, σε αντίθεση με τους μουσουλμάνους, οι οποίοι είχαν ολοκληρωτικά απαλλαγεί απ’ αυτήν την υποχρέωση. Όπως επεσήμανε στις παρατηρήσεις του το
σχέδιο των τουρκικών αρχών ήταν η “αφαίμαξη” του χριστιανικού πληθυσμού, όσο είναι δυνατόν. Βοήθεια προς τους δικούς τους μουσουλμάνους ώστε να πλουτίσουν εις βάρος των χριστιανών αγροτών με κάθε τρόπο.

Wien HHSta, PA, XXXVIII, Karton 369, Konsulate 1916, Trapezunt, ZI.111, Σαμψούντα (15.6.1916).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ 48,49.

1916
Το Νοέμβριο του 1916 άρχισαν οι εκτοπισμοί των Ελλήνων της Τρίπολης, η Τατιάνα Γκρίτσι Μιλλιέξ στο βιβλίο της Τρίπολη του Πόντου αξιοποιεί μοναδικά τα χειρόγραφα των Χατζηγιώργη Δημητριάδη και Μιλτιάδη Λαγγίδη: Στις 8 Νοεμβρίου ανακοινώθηκε το φιρμάνι (των εκτοπίσεων), στις 13 τοιχοκολλήθηκε, κι ίσαμε τις 16 έπρεπε όλος ο πληθυσμός της Τρίπολης να έχει εγκαταλείψει σπίτια, χωράφια και πλεούμενα. [...] Και ήρθανε Τούρκοι από την Έσπια και Τούρκοι από την Κερασούντα, ήρθανε σαν χορτασμένα κοράκια κι από πάνω μας στριφογυρίζανε, ήρθανε, κι άρχισε η διάλυση των σπιτικών μας. Ολάκερες αποθήκες μεστές από καρπό πουληθήκανε δυο παράδες και πολλοί δεν πήρανε και λεφτά παρά μόνο μια γραφτή αναγνώριση, λίγο-λίγο όλα αδειάζανε γύρω μας. [...] Και στο τέλος πια δεν αγοράζανε, μόνε παίρνανε χάρισμα τον ιδρώτα και το αίμα μας.

Γκρίτσι Μιλλιέξ Τ., Η Τρίπολη του Πόντου, Αθήνα (1976), σ. 142-143
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 52.

15.12.1916
Στις 15 Δεκεμβρίου 1916, ο μητροπολίτης Χαλδίας και Κερασούντος Λαυρέντιος, σε πολυσέλιδη επιστολή του προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη, περιέγραφε το δυσοίωνο κλίμα που διαμορφωνόταν και για τους Έλληνες της πόλης Κερασούντας. Η επιδείνωση αυτή προέκυψε, από τη διαφωνία των τοπικών πολιτικών, αστυνομικών και δημοτικών αρχών με την απόφαση του Βεχήπ πασά ν’ αναστείλει προσωρινά την εκτόπιση (των Ελλήνων), απόφαση που αντιτίθετο στις αρρωστημένες βλέψεις τους να καταχραστούν τα περιουσιακά στοιχεία των Ελλήνων.

Α.Υ.Ε.. Κ.Υ., 1917, Β/38 Κερασούντα (15.12.1916).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 58.

15.12.1916
Οι Νεότουρκοι ήθελαν να περάσουν στα χέρια τους οι περιουσίες των επώνυμων της πόλης πριν τον εκτοπισμό τους. Έτσι ο μητροπολίτης Λαυρέντιος αναφέροντας περιστατικά με συλλήψεις φυλακίσεις και ποινές εξορίας σε επιφανή και οικονομικά εύρωστα μέλη της ελληνικής κοινότητας γράφει για το σκοπό “όστις επεδιώκετο υπό του βαλή δια των σκευωριών και συκοφαντιών τούτων, εμάθομεν θετικώς παρ’ αξιοπίστων δημοσίων Τούρκων υπαλλήλων ότι ο σκοπός του βαλή ήτο, όπως διά των αλλεπαλλήλων τούτων συκοφαντιών, δολοπλοκιών και συλλήψεων, εμπνεύση δυσπιστίαν εις την Κυβέρνησιν εναντίον του ελληνικού στοιχείου, και προκαλέση ούτω την διαταγήν της εις το εσωτερικόν εξώσεως πάντων των Ελλήνων, λεηλατήσει τας οικίας και περιουσίας των και εξοντώση αυτούς.” Α.Υ.Ε., Κ.Υ. 1917 Β/38, Κερασούντα (15.12.1916).
Και από την ίδια αναφορά:

Οι Έλληνες βλέποντες ότι αι ραδιουργίαι, αι συκοφαντίαι και πλεκτάναι αύται ελάμβανον επικινδύνους δι’ όλους διαστάσεις, εύρον το μέσον να μάθωσι θετικώς την αιτίαν και τον σκοπόν των καταχθονίων τούτων σκευωριών. Ο μεσάζων δε εν τη υποθέσει ταύτη ομογενής είδε κατάλογον συνταχθέντα υπό επιτροπής του Κομιτάτου κατ’ ανωτέρα εισήγησιν [...] περιλαμβάνοντα τα ονόματα 17 εκ των πλουσιωτέρων και ευυποληπτοτέρων Ελλήνων εμπόρων, οίτινες επρόκειτο να συλληφθούν και εξορισθούν εις το εσωτερικόν, ως δήθεν επικίνδυνοι δια την ασφάλειαν του τόπου!

Α.Υ.Ε., Κ.Υ. 1917 Β/38, Κερασούντα (15.12.1916).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 61,63.

15.12.1916
Το μαρτύριο της εκτόπισης των κατοίκων του χωριού Γιολ Αγήζ περιγράφει με λεπτομέρειες ο μητροπολίτης Λαυρέντιος: Αλλ’ εν τω μεταξύ εν πάση σπουδή, τη διαταγή του επιτρόπου του Καϊμακάμη, περιεκύκλωσαν εν πρώτοις το παράλιον ελληνικό χωρίον Γιολ-Αγήζ, συνέλαβον όλους τους άνδρας και απαγάγόντες εις Κεσάπ εφυλάκισαν, την δε επομένην απολύσαντες αυτούς τους διέταξαν να ετοιμασθούν, όπως την επαύριον αναχωρήσουν. Αλλά δύο ώρας μετά ταύτα ο μουδίρης Κεσάπ, απελθών εις Γιολ-Αγήζ μετά χωροφυλάκων και ενόπλων στιφών, εξέβαλε βία των οικιών των άνδρας, γυναίκας, παιδία, γέροντας αρρώστους και αναπήρους, και μη επιτρέψας εις αυτούς να παραλάβωσι τι μετ’ αυτών μηδεμίαν απόδειξιν δους είς τινα περί τροφίμων και υπαρχόντων των, άνευ αποσκευών, άνευ ουδενός φορτηγού ζώου, άνευ ενδυμάτων και άνευ τροφίμων, υπό ραγδαίαν βροχήν, μετ’ ισχυράς συνοδείας χωροφυλάκων απέστειλεν αυτούς εν πάση ταχύτητι προς το Καραχισάρ, αναγκαζομένους ασίτους, γυμνούς σχεδόν να διανευκτερεύωσιν εν υπαίθρω υπό ραγδαίαν βροχήν και υπό το δριμύ της υψηλής χιονοσκεπούς οροσειράς του Παρνάδρου ψύχος.

Άμα τη εκ του χωρίου εξόδω των δυστυχών κατοίκων, δημόσιοι υπάλληλοι, χωροφύλακες, περίοικοι, Τούρκοι χωρικοί επέπεσον κατά των οικιών των και διήρπασαν τα πάντα, έπιπλα, σκεύη, ενδύματα, ζωοτροφίας και πάντα τα κατοικίδια ζώα, καύσαντες και απαγαγόντες και αυτάς τα θύρας και τα παραθυρόφυλλα των οικιών.[...]

Α.Υ.Ε., Κ.Υ. 1917 Β/38, Κερασούντα (15.12.1916).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 64,65.

12.11.1917
Από τις αναφορές των Γερμανών ανθυπολοχαγών Μ.Garafunkel και A.Schipper προς τον πρόξενο Kwiatkowski φαίνεται πως μετά την απομάκρυνση του μητροπολίτη Γερμανού Καραβαγγέλη το εθνοκτόνο πεδίο ήταν πια ελεύθερο: “Οι υπόλοιποι Έλληνες της Πάφρας είναι σε άσχημη κατάσταση, ιδιαίτερα μετά την επίθεση των Ελλήνων ανταρτών κατά του τουρκικού χωριού Τσαγκούρ και την εκτόπιση του μητροπολίτη Σαμψούντας. Φοβούνται να βγουν στο δρόμο και φοβούνται συνεχώς πως θα εκτοπιστούν. Αρκετοί εκ των εκτοπισθέντων γύρισαν πίσω και κρύβονται ή εντάχθηκαν στα αντάρτικα σώματα. Οι Τούρκοι δείχνουν καθαρά το μίσος τους κατά των Ελλήνων. Οι Έλληνες θα πρέπει να εξαφανισθούν, αν είναι δυνατόν. Τα σπίτια των εκτοπισθέντων χρησιμοποιούνται για στρατιωτικούς σκοπούς ή δίνονται σε τουρκικές οικογένειες. Τα ελληνικά χωριά της περιοχής έχουν εκκενωθεί ύστερα από πολλές πράξεις βιαιότητας εκ μέρους του τουρκικού στρατού και με το πρόσχημα των στρατιωτικών μέτρων. Ένα μέρος απ’ αυτά καταλήφθηκε από τουρκικές οικογένειες. Συνοπτικά η κατάσταση των Ελλήνων μέσα και γύρω από την Πάφρα είναι απελπιστική”.

Wien HHStA, PA, XXXVIII, Karton 370, Konsulate 1917, Trapezunt, ZI. 45/pol., Σαμψούντα (12.11.1917)
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 203.

2/11/1918
Στις 2 Νοεμβρίου 1918, οι βουλευτές της οθωμανικής βουλής Ε.Εμμανουηλίδης (Αϊδινίου), Σ.Μεϊμάρογλου (Σμύρνης) και Θ.Δημητριάδης (Μετρών) καταθέτουν επερώτηση στη βουλή για τις σφαγές των Αρμενίων και των Ελλήνων. Ανάμεσα στα όσα περιγράφουν απομονώνουμε το τί έγιναν τα υπάρχοντα των εκτοπισμένων.

“Προς το προεδρείον της βουλής

Καθώς γνωρίζετε, κατά την τελευταίαν πενταετίαν συνέβησαν εις την χώρα ταύτην υπό το όνομα κυβερνητικών ενεργειών λυπηρά γεγονότα, των οποίων παράδειγμα δεν συναντά τις εν τη ιστορία. [...] Μετά την κήριξην του πολέμου άλλαι 500.000 Ελλήνων από την παραλίαν της Μαύρης Θαλάσσης, του Μαρμαρά, του Ελλησπόντου και του Αιγαίου, από τα περίχωρα και από άλλα μέρη εξετοπίσθησαν ή εξωντώθησαν, η δε περιουσία των διηρπάγη ή εδημεύθη [...].

Εμμανουηλίδης Εμμ. Τα τελευταία έτη της Οθωμανικής Αυτοκρατοριας.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 238-239.

15.11.1919
Στο υπόμνημά του με ημερομηνία 15 Νοεμβρίου 1919 πρόεδρος του Διαρκούς Συνεδρίου των Ποντίων στη Μασσαλία, Κ.Κωνσταντινίδης ενημέρωνε τα μέλη του Συνεδρίου της Ειρήνης:
Οι αρχηγοί του Κομιτάτου “Ένωση και Πρόοδος”, δεσπόζουν πάντα σ’ ολόκληρη την Τουρκία, μεταμφιεσμένοι λίγο πολύ κάτω από διάφορες μάσκες του εθνικισμού. Αφού πλούτισαν με λάφυρα από τα πτώματα των χριστιανών που σφαγιάστηκαν, διαθέτουν τώρα μεγάλα οικονομικά μέσα που τους επιτρέπουν να οργανώνουν συμμορίες ληστών, για να τρομοκρατούν τη χώρα.

Appel adresse a la Conference de la Paix a l’ occasion dew persecutions turques dans le Pont-Euxin, Paris (15.11.1919).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 278.

1919
“Τα κτήματα των Ελλήνων, επί διαφόροις προφάσεσι μεταγράφονται επ’ ονόματι των Μουσουλμάνων” αναφέρει το “Κεντρικό Συμβούλιο των Επαρχιακών Συνδέσμων των εν Κωνσταντινουπόλει Ελλήνων του Πόντου” που ενημερώνει τη Συνδιάσκεψη των Υπ.Εξ. Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας. Επίσης όταν το Κεντρικό Συμβούλιο καταθέτει τις προτάσεις του προς τη Συνδιάσκεψη, πάλι αναφέρεται σε περιουσίες που κατασχέθηκαν αλλά και στις εμπορικές συμφωνίες που έγιναν υπό την πίεση των εκτοπίσεων:

“Ίνα επιβληθή εις την Τουρκίαν, η επανόρθωσις των γενομένων ζημιών εις τους Χριστιανούς από του έτους 1914, η ακύρωσις πασών των από του έτους τούτου εις βάρος των χριστιανών κτημάτων και λοιπών ιδιοκτησιών γενομένων Συμβολαιογραφικών ή Κτηματολογικών πράξεων, ως βιαίων και εκνόμων, και η επιστροφή των κατασχεθεισών περιουσιών”.

Αρχείο Ε.Π.Μ. Κεντρικόν Συμβούλιον των Επαρχιακών Συνδέσμων των εν Κωνσταντινουπόλει Ελλήνων του Πόντου προς τη συνδιάσκεψιν των υπουργών των Εξωτερικών Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας εις Παρισίους, Αθήναι (1919).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 282,283.

22.6.1921
5 χρόνια μετά τις διαμαρτυρίες για συστηματική καταλήστευση των ελληνικών περιουσιών, στις 27 Ιουνίου 1921 με την υπ’ αριθ. 2498 στρατιωτική διαταγή τόνιζεται ότι απαγορευόταν η αρπαγή και η παράνομη πώληση της κινητής και ακίνητης περιουσίας των εκτοπιζομένων: [...] “Επίσης απαγορεύεται η διαρπαγή και η παράνομη πώληση, με την εκμετάλλευση των περιστάσεων, της κινητής και ακίνητης περιουσίας που βρίσκεται στην πατρίδα όσων μεταφέρονται.[...] Είναι απολύτως επιθυμητή η προστασία, από κάθε είδους επίθεση, της τιμής, της ζωής και της περιουσίας των οικογενειών που αφήνουν αυτοί στην πατρίδα τους. Επιθυμούμε να διακηρυχθεί σε όσους κριθεί αναγκαίο ότι οι υπάλληλοι και οι πολίτες που θα επιδείξουν κακή διάθεση και ολιγωρία ή θα αποσιωπήσουν κάτι σ’αυτό το θέμα, θα τιμωρηθούν με τη μέγιστη αυστηρότητα.
Ο διοικητής του Κεντρικού Στρατού Νουρεντίν”

Ylmaz Kurt, Pontus Meselesi, Ankara 1922 σελ.398
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 19,20.

Ο καθηγητής ο κος Φωτιάδης γράφει για το παραπάνω διάταγμα πως: “Η υποκρισία, το ψέμα, η απάτη και ο επιβαλλόμενος εφησυχασμός της διεθνούς κοινής γνώμης αποτελούσαν τη διπλωματική μέθοδο του διοικητή του κεμαλικού στρατού Νουρεντίν”. Και θυμίζει κάτι που είχαμε ακούσει από τον καθηγητή κο Πελαγίδη όταν εξηγούσε για το διάταγμα της ανεξιθρησκίας-ισονομίας-ισοπολιτείας “Χατί Χουμαγιούμ” το 1856. Ένα βήμα πολύ τολμηρό για το 1856 (που δεν υπήρχαν συντάγματα καλά-καλά στα ελεύθερα κράτη). “Αλλά στην Τουρκία -έλεγε ο κος Πελαγίδης- δεν πρέπει να περιμένουμε στην πράξη πολλά πράγματα. Οι Τούρκοι είναι πρώτοι στα λόγια, πρώτοι στα γραπτά τους και πρώτοι στα λόγια και τις υποσχέσεις. Στην εφαρμογή, εκεί είναι που κολλάει το θέμα”.

Έτσι και οι μαρτυρίες καταλήστευσης των ελληνικών περιουσιών συνεχίζονται κανονικά κατά παράβαση του διατάγματος του διοικητή του Κεντρικού στρατού κ.Νουρεντίν.

1.3.1922
Για τις περιουσίες των Ελλήνων αναφέρεται και το Κεντρικό Συμβούλιο του Πόντου όταν ενημέρωνε τους αντιπροσώπους της Συνδιάσκεψης του Παρισίου, την 1η Μαρτίου 1922 όπου μετά τις αναφορές των κακουργημάτων παρακαλούσε τις πολιτισμένες Δυνάμεις να πάρουν δραστικά μέτρα ώστε:

-να αποκατασταθούν οι ακίνητες και κινητές περιουσίες των καταδικασμένων Ελλήνων που δημεύτηκαν.
-να αποζημιωθούν για τις λεηλασίες και για τις άλλες ζημιές που προκλήθηκαν απ’ τους Τούρκους κι απ’ τις κυβερνήσεις της Κων/πολης και της Άγκυρας [...].

Και συνεχίζει πως: Αυτή η ιδιοποίηση των αγαθών των ειρηνόφιλων αθώων υποτελών, αποτελεί μια αθέμιτη ληστεία που διαπράχθηκε εις βάρος των Ελλήνων και πρέπει να επιστρέψουν τις δημευμένες περιουσίες. Θα ήταν πολύ άδικο ν’ αποζημιωθούν οι σφαγείς από τις περιουσίες των σφαγμένων”.

D.P.C., e/30/1,d.53, No 433, Αθήνα(16/.3.1922).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 61,62.

1.3.1922
Η έκθεση-καταγγελία του Κεντρικού Συμβουλίου των Επαρχιακών Συνδέσμων του Πόντου για τις τουρκικές βαρβαρότητες που στάλθηκε την 1η Μαρτίου του 1922 στον Οικουμενικό Πατριάρχη και τον ύπατο αρμοστή Κωνσταντινουπόλεως Ν.Τριανταφυλλάκο αναφέρει: Μετά την εις το εσωτερικό εξορίαν των εχόντων ηλικίαν 15-55 ετών κατασχέθησαν τα εμπορεύματα, τα καταστήματα και αι περιουσίαι των Ελλήνων, οι δε υπερβάντες το 55ον έτος γέροντες και το 10ον έτος μείρακες, εξαναγκάζονται να εργάζωνται δωρεάν εις διάφορα έργα, λιμενικά, οδοποιΐας, και λοιπά, μεταφέροντες δια της ράχεώς των χώμα και λίθους υπό το μαστίγιον επιστατούντων τυράννων.
Αι οικίαι, τα καταστήματα και εν γένει τα κτήματα των Ελλήνων εκποιούνται καταναγκαστικώς εις τους Μωαμεθανούς, και τα γυναικόπαιδα, αποξενούμενα, ουτωσί, των εστιών των ρίπτονται εις τους δρομους.

Αρχείο Ε.Π.Μ., Κεντρικό Συμβούλιο Επαρχιακών Συνδέσμων του Ποντου προς Οικουμενικό Πατριάρχη και τον Ύπατο Αρμοστή, αρ.πρωτ.38, Κων/πολη (24.3.1922).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 72.

6.3.1922
Η εφημερίδα Journal des Debats politiques et litteraires στις 6 Μαρτίου 1922, γνωστοποιώντας το δράμα των χριστιανών της Μερζιφούντας δημοσίευσε την επιστολή ενός Γάλλου από τη Βηρυτό: “Μόλις μάθαμε τι συνέβη στη Μερζιφούντα και σ’όλη τη χριστιανική περιοχή. Μια συμμορία από 2.000 στρατιώτες κατέστρεψε τα χωριά και έσφαξε τον χριστιανικό πληθυσμό. Στη Μερζιφούντα υποχρέωσαν τους χριστιανούς να καταβάλουν φόρο που ξεπερνούσε τα εισοδήματά τους. Εκείνοι πούλησαν τα πάντα, δανείστηκαν και τελικά πλήρωσαν το ποσό. Όταν οι Τούρκοι εξασφάλισαν μ’αυτόν τον τρόπο τα χρήματά τους, κάλεσαν τους άνδρες στο Διοικητήριο “για να τους δώσουν μια απόδειξη”, εκεί τους έσφαξαν. Έτοιμες τάφροι δέχτηκαν τα πτώματα.[...].

Ανώνυμος”Les Massacres de Marsivan”, Journal des Debats politiques et litteraires, Paris (6.3.1922). Το ίδιο άρθρο υπάρχει και στο Revue des Balkans, ετ.4, (4,1922), σ.77.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 2ος Τόμος σελ. 658.
H αμερικανίδα δ.Theda Phelps, υπάλληλος της Επιτροπής Βοήθειας της Εγγύς Ανατολής ανέφερε στην έκθεσή της σχετικά: “Κανένας κληρονόμος Αρμένιος δεν αναγνωρίζεται εκτός κι αν είναι πραγματικός γιος ή αδερφός, κι έτσι όλη εκείνη η περιουσία τεράστιας αξίας έγινε περιουσία της κυβέρνησης, και βγήκε σε πλειστηριασμό. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι Αρμένιοι, στους οποίους ανήκαν τα χωράφια και τα σπίτια, είχαν πλέον ανάγκη από ελεημοσύνη”.

Α.Υ.Ε., Κ.Υ. Φ.1923, α.α.κ., Καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων τουρκικών βιαιοπραγιών, κατάθεση Theda B. Phelps, State Department, Washington D.C. (χωρίς ημερομηνία).
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 77.

6.5.1922
Στις 6 Μαΐου 1922 η εφημερίδα Times του Λονδίνου δημοσίευσε αποσπάσματα από την αναφορά του Αμερικανού ταγματάρχη Yowell που εργαζόταν στην Επιτροπή Βοήθειας της Εγγύς Ανατολής, στο Χαρπούτ, μέχρι την ημέρα της βίαιης απέλασής του: Οι Τούρκοι έχουν δημεύσει τις περιουσίες όλων των Αρμενίων που πέθαναν στις πρόσφατες εκτοπίσεις. Οι Αρμένιοι δεν έχουν κανένα δικαίωμα στα δικαστήρια. Ένας πρόσφατος τουρκικός νόμος απαγορεύει στους χριστιανούς να κληρονομούν περιουσία, εκτός κι αν προέρχεται από πατέρα ή αδερφό. Όλες οι άλλες περιουσίες περνούν στην κυβέρνηση. Αν οι νόμιμοι κληρονόμοι έχουν εκτοπισθεί σε άλλη περιοχή, απαγορεύεται σ’ αυτούς η κατοχή της περιουσίας λόγω του νόμου περί εκτοπίσεων”.

Affari Politici, Turchia 1919-1930, Pacco 1666, Αντίγραφο άρθρου: “Η παράλογη κτηνωδία των Τούρκων”, The Times (του Λονδίνου), Κων/πολη (6.5.1922).

Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 89.
Ο βιογράφος του Τοπαλ Οσμάν Cemal Sener, γράφει: Συναντήθηκα με τον εγγονό του Τοπάλ Οσμάν, τον Οσμάν Φεριντούνογλου. Η οικονομική κατάσταση της οικογένειας ήταν αρκετά καλή από την εποχή του Τοπάλ Οσμάν. Ακόμα υπάρχουν άνθρωποι που υποστηρίζουν ότι την περίοδο που ήταν δήμαρχος είχε οικειοποιηθεί τους τίτλους ιδιοκτησίας των περιουσιών των Ρωμιών και των Αρμενίων που εξαναγκάστηκαν σε φυγή. Υπάρχουν μάλιστα άτομα που λένε ότι αυτοί οι τίτλοι ιδιοκτησίας είναι τόσο πολλοί, κι ότι δεν πρόκειται να εξαντληθούν όσοι κι αν πουληθούν. Άλλοι πάλι λένε ότι η ακίνητη περιουσία που οικειοποιήθηκε με έξυπνο τρόπο από τους Ρωμιούς, δεν προερχόταν από τον Οσμάν αγά, αλλά από τον αδερφό του Χασάν. Εκτός αυτού λέγεται ότι με την ανταλλαγή των πληθυσμών της Δυτικής Θράκης, επειδή κανείς δεν ήθελε ένα κομμάτι γης στην παραλία εξαιτίας της ελονοσίας, οι τίτλοι ιδιοκτησίας παρέμειναν στον Χασάν Φεριντούνογλου και δεν αποκτήθηκαν δι’ αρπαγής”.

Στα αρχεία της Προεδρίας της Τουρκικής Δημοκρατίας υπάρχει καταγγελία η οποία αναφέρει τον τρόπο που πλούτισε η οικογένεια του Τοπάλ Οσμάν. με τα ακίνητα και τη γη που άφησαν οι ΄Ελληνες που έφυγαν, ο αδελφός του Τοπάλ Οσμάν, Χακί Χασάν Εφέντης, αγόρασε, πληρώνοντας το 1% της αξίας των, τα σπίτια, τα χανιά και τις καλλιέργειες των φουντουκιών.

Sener Cemal ό.π., σ.118-119
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 305.


Οι παραπάνω αναφορές θυμίζουν τις καταγγελίες του Γ.Βαλαβάνη κατά τις οποίες: Ολόκληρος η κινητή περιουσία της ευδαίμονος πόλεως κατέστη εύκολος λεία της τουρκικής αρπακτικότητος, είτε υπό τον τύπον επιτάξεων, είτε υπό μορφήν δωροδοκιών δια την απαλλαγήν εκ της εγγραφής εις τους μαύρους καταλόγους των προγραφομένων Κερασουντίων. Η ακίνητος δε περιουσία των Ελλήνων, οικοδομαί προσοδοφόροι, οικίαι, επαύλεις, ως και οι περίφημοι λεπτοκαρεώνες της, συστηματικώς και από προγράμματος, μετεβιβάσθη εικονικώς επ’ ονόματι του αρχισφαγέως Οσμάν αγά, του αδελφού του Χατζή εφέντη, του επαξίου υιού του Οσμάνα αγά Ισμαήλ, του κολτζήμπαση Γιουσούφ αγά, του Λαρτσίν Ζατέ Χακκή βέη και των ιδιαιτέρων οργάνων και δημίων του Οσμάν αγά”.

Βαλαβάνης Γ., ό.π., σ.179.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 305.

11.9.1924
Οι παραπάνω καταγγελίες ταυτίζονται με το υπόμνημα του Συνδέσμου Κερασουντίων και των Μελών του Επαρχιακού Συμβουλίου Κερασούντος προς την Ελλληνική Αντιπροσωπεία στη Μικτή Επιτροπή Ανταλλαξίμων: “Εκείνο όμως το οποίον δεν κατέστη ίσως γνωστόν μέχρις εφικτού βαθμού, είναι το γεγονός ότι ο Οσμάν αγάς βαδίζων επί σατανικού προγράμματος, παραλλήλως προς την διενεργούμενην σφαγήν των κατοίκων, παρεβίασε και απεγύμνωσεν όλους τους Έλληνας πάσης κινητής αλλά και ακινήτου αυτών περιουσίας καθ’ όλην την περιφέρειαν Κερασούντος [...] μεταγράφων, δι’ εικονικής πωλήσεως διά της εξασκηθείσης τρομοκρατίας τους τίτλους των ελληνικών κτημάτων επ’ ονόματι του ιδίου, του αδελφού του Χατζή Φιρετίν Ζαδέ και των άλλων Τούρκων συγχωρίων του.

Επί πλέον μετέγραψε και τας ακινήτους κτηματικάς περιουσίας τών υπ’ αυτού φονευθέντων, επ’ ονόματι Τούρκων, ωσεί ούτοι ευρίσκοντο εν τη ζωή. Ο Οσμάν αγάς, χάριν των προσχημάτων, μεταγράφων ούτω τα κτήματα των Χριστιανών από προγράμματος εξεβίαζε τους ενδιαφερομένους να υπογράψωσιν εικονικάς αποδείξεις, ότι δήθεν έλαβον τοιαύτα ή τοιαύτα ποσά, ως αντίτιμον έναντι της υποτιθεμένης πωλήσεως των κτημάτων των, τας τοιαύτας δε αποδείξεις κατωχύρωνε διά ψευδών μαρτυριών ενώπιον του Δικαστηρίου, Τούρκων και χριστιανών, ους επειθανάγκαζε προς τούτο επί απειλή θανάτου.

Πολλάκις δε, ως μία απλή ανάκρισις δύναται να επιβεβαιώση, ούτος αλλά και άλλοι σύντροφοί του, ασκούντες εν ονόματι του Οσμάν αγά την εξουσίαν, παρουσιαζόμενοι μετά Χριστιανών (Ελλήνων) ενώπιον του αρμοδίου κτηματολογικού γραφείου και συνάπτοντες εικονικάς πωλήσεις, επλήρωνον το υπ’ όψιν ποσόν εις τους δικαιούχους, μόλις όμως διεσκέλιζον την θύραν του γραφείου παρελάμβανον παρά των δυστυχών το πληρωθέν εις αυτούς ποσόν, διά την δήθεν πώλησιν. Επομένως η εν Κερασούντι και πέριξ κατάστασις [...] είναι θεμελιωδώς διάφορος, πάντων σχεδόν των χριστιανών υποχρεωθέντων επί ποινή θανάτου να παραχωρήσωσι καταναγκαστικώς τους τίτλους της περιουσίας των, κατά τύπους φαινόμενοι ως εισπράξαντες δήθεν και το αντίστοιχον της πωλήσεως χρηματικόν ποσόν.

Το Ε.Σ.Κερασούντας και ο αρτισύστατος Σύνδεσμος των Κερασουντίων και των περίξ, λαμβάνει την τιμήν να παρακαλέσει υμάς, όπως [...] φέρετε εις γνώσιν της Μικτής Επιτροπής [...] και επιτύχητε την εφαρμογήν, εν τω τμήματι τούτω τουλάχιστον του Πόντου, ιδιαιτέρας και ειδικής δικονομίας, ανταποκρινομένης προς τε την πραγματικήν και ακριβή θέσιν του ζητήματος τούτου και την αλήθειαν.

Α.Υ.Ε., Κ.Υ., 1925, Β/10 Αθήνα (11.9.1924)
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 331.

29.12.1922
Μια επιστολή με ξεχωριστό ενδιαφέρον προς τον τότε υπουργό οικονομικών της Ελλάδας από τον Α.Αντωνιάδη “Πληρεξούσιο Αδριανουπόλεως περί αποδόσεως των υπό της Κεμαλικής Κυβερνήσεως κατασχεθεισών εν Ποντοηρακλεία Ελληνικών περιουσιών και προστασίας των εκ των ανθρακωρυχείων Ποντοηρακλείας εκτοπισθέντων εις το εσωτερικόν Ελλήνων” αναφέρει:

Τα ανθρακωρυχεία των Κων Ρομπάκη και Πανοπούλου, Σεραφείμ Αναστασιάδου, Παυλάκη Λασκαρίδου, Ζαρκαλή Χριστοφορίδου εν Ζόγκουλδα και Κιλιμλή και διάφορα άλλα εν Κόζλου, παράγοντα ετησίως άνω των 200.000 τόννων επί ολικής παραγωγής 800.000 τόννων ετησίως, είναι γνωστότατα εν τω λεκανοπεδίω και απετέλουν ισχυρά Ελληνικά κέντρα, ένθα άπαντες οι ανώτεροι υπάλληλοι και οι ειδικοί εργάται ήσαν ΄Ελληνες. [...] Ήδη ο Κεμάλ εφαρμόζων πρόγραμμα βαθμιαίας Τουρκοποιήσεως των ορυχείων εισήγαγε διαφόρους καινοτομίας με πνεύμα σοσιαλιστικόν και εθνικόν, εφαρμόσας συγχρόνως δύο δρακοντίους αποφάσεις, των οποίων το αποτέλεσμα θα είναι η εξαφάνισις παντός Ελληνικού, από την πλουσίαν ταύτην βιομηχανικήν περιοχήν Ποντοηρακλείας.

Επί τη βάσει των δύο τελευταίων τούτων αποφάσεων:

-Κατασχέθησαν άπαντα τα ανθρακωρυχεία τα ανήκοντα εις Έλληνας υπηκόους.
-Μετετοπίσθησαν εις το εσωτερικόν άπαντες οι Έλληνες οι άγοντες ηλικίαν 15 μέχρι 50 ετών. [...] Αι υπό της Κεμαλικής Κυβερνήσεως κατασχεθείσαι περιουσίαι καθαρώς Ελληνικαί ανέρχονται εις δεκάδας εκατομμυρίων δραχμών [...].

Α.Αντωνιάδης Πληρεξούσιος Αδριανουπόλεως

Α.Υ.Ε., Κ.Υ., Υ.Α.Κ., 1922 Αθήνα (29.12.1922)
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 308.

1923
Τέλος αξίζει να αναφέρουμε και ένα μέρος από την κατάθεση ενός Τούρκου αξιωματικού του Μεχμέτ Ρεούφ Εφέντη, όπου περιγράφει λεπτομερώς την πρόσκτηση και τη μεταπώληση των Ελληνικών περιουσιών: [...] Μετά τρεις ημέρας περί την 8ην εσπερινήν (ευρωπαϊστί) ώραν η Μερζιφούς πολιορκείται τελείως (από των στρατευμάτων του Οσμάν αγά). Συλλαμβάνεται ο Καϊμακάμης και οι Διοικηταί της Χωροφυλακής δια να μην αντιστώσιν εις τας ενεργείας του Οσμάν αγά και ούτω η ζωή, η τιμή και η περιουσία των κατοίκων της Μερζιφούντος μένει εις χείρας των συμμοριτών τούτων. Εντός τεσσάρων-πέντε ημερών πάντες οι Έλληνες κάτοικοι μη εξαιρουμένων μηδ’ αυτών των μικρών παιδίων σφάζονται τελείως και λεηλατούνται και δημεύονται πάντα τα αντικείμενα και τα ζώα αυτών. [...]

Για τα γεγονότα στην πόλη Τσορούμ: [...] Κατά εκατοντάδας έφιπποι συμμορίται κατέκλυσαν μετά ταύτα την πόλιν, ήτις είχε όψιν πόλεως καταληφθείσης υπό αγρίου τινος εχθρού. [...] Την επομένην εντός του κήπου του Διοικητηρίου υπό την προεδρίαν του Οσμάν αγά μία Επιτροπή επώλει τα κτήνη, τα οποία είχον αρπαγή από τους δυστυχείς Έλληνας της Μερζιφούντος. Οι δε συμμορίται δημοσία επώλουν τα αντικείμενα τα οποία είχον κλέψη από τας οικίας των Ελλήνων. Από πρωΐας μέχρι εσπέρας εξηκολούθει η πράξις αυτή της αγοραπωλησίας. Ο Οσμάν αγάς ούτω προσεπορίσθη χιλιάδας λίρας. Διότι, έλεγεν, ο Μουσταφά Κεμάλ πασάς είχεν ανάγκην χρημάτων. [...]

Α.Υ.Ε., Κ.Υ., Φ.1923, α.α.κ., Κατάθεσις Τούρκου αξιωματικού Μεχμέτ Ρεούφ Εφέντη. Περί Κεμαλικών βιαιοπραγιών εναντίον Χριστιανικών πληθυσμών.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Κων/νος Ε. Φωτιάδης. 3ος Τόμος σελ. 338-339.

Και με τον παρακάτω σχολιασμό του κ.Φωτιάδη από τον 2ο τόμο των Ντοκουμέντων της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού κλείνει και η παρούσα δημοσίευση:

Οι “εμπειρίες” των προηγούμενων ετών (της Αρμενικής γενοκτονίας) αποδείχτηκαν πολύ πρακτικές και εξίσου ωφέλιμες, καθώς οι τεράστιες περιουσίες των Ελλήνων και Αρμενίων περνούσαν στα χέρια των αδίστακτων δολοφόνων. Η ανύπαρκτη στον Πόντο αστική μουσουλμανική τάξη άρχισε να δημιουργείται μετά τη γενοκτονία των Αρμενίων και Ελλήνων από αυτούς τους νεόπλουτους κακοποιούς που θησαύριζαν ληστεύοντας τις περιουσίες τους. Οι απόγονοι του μεγαλύτερου γενοκτόνου των Ελλήνων, Τοπάλ Οσμάν, είναι σήμερα εκατομμυριούχοι και οι κύριοι εκφραστές της αστικής τουρκικής ιδεολογίας.


Συντομογραφίες
Α.Υ.Ε., Κ.Υ: Αρχεία Yπουργείου Εξωτερικών-Κεντρική Υπηρεσία.

Ε.Π.Μ. : Επιτροπή Ποντιακών Μελετών

P.A.A.A: Politisches Archiv des Auswartigen Amts.

H.H.St.A.: Haus, Hof-und Staatsarchiv.

D.P.C.: Direction Politique et Commerciale.

 

 

Leave A Comment